Biblioteka Znaci

Dokumenti i knjige o drugom svetskom ratu na teritoriji Jugoslavije i povezanim zbivanjima [priredio: Goran Despotović (1957-2022)]            **** 03.03.2024: 7 novih knjiga ****
ustanak

Šavnik u oslobodilačkom ratu

Za ovaj pojam je pronađeno 44 hronoloških zapisa, 40 dokumenata i 1 fotografija.

Događaji

⚔️ 0. 7. 1941. U oslobođenom Šavniku formirana Komanda mesta i narodni sud sa zadatkom da sudi svima onima koji bi pokušali da se suprotstave NOP-u.

⚔️ 22. 7. 1941. Oko 600 ustanika iz Drobnjaka i Uskoka izvršilo snažan napad i zauzelo Šavnik u kome su se nalazila 52 italijanska vojnika i 11 bivših jugoslovenskih žandarma i finansa. U borbi je poginulo 7 italijanskih vojnika i 2 žandarma, a 8 ih je ranjeno. Zaplenjeno: 66 pušaka, 2 mitraljeza, 2 p. mitraljeza, nekoliko vagona brašna i drugih namirnica.

⚔️ 5. 8. 1941. Iz zasede na Krnovu polju u rejonu Meki dolovi (kod Šavnika) četa Jezerskog bataljona i manji delovi Drobnjačkog i Uskočkog bataljona napali italijansku kolonu divizije -Kačatori dele Alpi- (oko 100 kamiona i 15 tenkova), koja je od Nikšića nadirala prema Šavniku. Borba se produžila i sledećeg dana. Pretrpevši osetne gubitke, neprijatelj je spalio sela Kruševice i Mokro. Poginulo 6 boraca a 3 civila ranjena.

⚔️ 6. 8. 1941. Na Gracu (kod Nikšića) ustanici uspeli da čitav dan zadrže italijanske snage koje su nadirale od Nikšića u pravcu Šavnika.

⚔️ 6. 8. 1941. Delovi italijanske divizije -Kačatori dele Alpi- zauzeli Šavnik. Jak otpor su pružili ustanički bataljoni Drobnjački, Uskočki i -Bajo Pivljanin-.

⚔️ 0. 10. 1941. U s. Novakovićima (kod Žabljaka) završila rad II sreska partijska konferencija, kojoj su prisustvovali predstavnici PK KPJ za Crnu Goru, Boku i Sandžak i OK KPJ za Nikšić. Analiziran je dotadašnji rad; postavljeni su novi zadaci; izabran je nov SK KPJ za Šavnik.

⚔️ 0. 10. 1941. U Šavniku formirana partizanska bolnica, čiji je kapacitet bio oko 15 kreveta.

⚔️ 16. 10. 1941. Plašeći se opkoljavanja i uništenja jedinice okupatorskih garnizona u Žabljaku i Šavniku su se povukle u Nikšić. Sutradan delovi Durmitorskog NOP odreda ušli u Žabljak i Šavnik i obrazovali komande mesta.

⚔️ 0. 11. 1941. MK KPJ za Šavnik imenovao SNO za srez šavnički sa sedištem u Žabljaku.

⚔️ 1. 11. 1941. U Žabljaku, uz prisustvo delegata PK KPJ za Crnu Goru, Boku i Sandžak, Baja Sekulića, otpočelo trodnevno partijsko savetovanje. Odlučeno je: na teritoriji sreza izvršiti izbore seoskih, opštinskih i sreskih NO odbora; pristupiti likvidiranju narodnih neprijatelja; uspostaviti partizanske straže u Žabljaku, Šavniku i Breznama; formirati partizanske bataljone i durmitorsku brigadu -Vojvoda Momčilo- i izvršiti pripreme za pretstojeći napad na Pljevlja.

⚔️ 1. 12. 1941. Kod Krnova polja partizani Durmitorskog NOP odreda porušili kolski put Nikšić-Šavnik.

⚔️ 9. 12. 1941. GŠ NOP odreda za Crnu Goru i Boku naredio Štabu Nikšićkog NOP odreda da rušenjem puteva onemogući kretanje neprijateljskih kamiona u pravcu Šavnika i Nikšića; da drži zasede i straže od Nikšića ka Grahovu i ka Podgorici (sada: Titograd); da hitno prebaci sanitetsko ljudstvo i materija], kao i hranu, u bolnicu na Žabljaku.

⚔️ 14. 12. 1941. Održano partijsko savetovanje za područje MK KPJ Šavnik: razmatrana politička situacija posle neuspelog napada na Pljevlja.

⚔️ 13. 1. 1942. MK KPJ za Šavnik uputio narodu proglas s pozivom na još odlučniju borbu protiv svih neprijatelja NOP-a i na čvršću saradnju pozadine i fronta.

⚔️ 15. 2. 1942. U selu Komarnici (blizu Šavnika), uz prisustvo 35 delegata iz svih opština, održana je sreska konferencija na kojoj je izabran novi sreski NO odbor. Istovremeno je, pri Sreskom NO odboru, izabrana i Komisija za nabavku žita i drugih namirnica.

⚔️ 5. 3. 1942. U s. Boanu (kod Šavnika), odlukom Štaba Durmitorskog NOP odreda, formirana Komanda mesta, čiji je zadatak bio da kontroliše kretanje sumnjivih lica na svojoj teritoriji, da se bori protiv pete kolcne i protiv špekulacije i da se brine o snabdevanju vojske.

⚔️ 10. 5. 1942. Zbog nadiranja italijanskih jedinica CK KPJ i VŠ NOP i DV Jugoslavije napustili Foču i uputili se prema s. Plužinama (kod Šavnika).

⚔️ 27. 5. 1942. Jake italijanske i četničke snage, prodirući od Nikšića, zauzele Šavnik, a četničke snage iz Kolašina ušle u Žabljak. Ta mesta su branile jedinice Durmitorskog, Komskog, Nikšićkog NOP odreda i delovi 1. proleterske NOU brigade.

⚔️ 7. 6. 1942. Na položajima Stara gora, V. Buručkovac, Lojanik jedinice iz sastava Durmitorskih trupa (1. bataljon 1. proleterske, 2. bataljon 2. proleterske NOU brigade, 1 komski, 3. nikšićki i 3. durmitorski udarni bataljon) posle jednodnevne borbe odbile napad oko 500 četnika koji su prethodne noći od Šavnika, dolinom r. Komarnice, prodrli u rejon pl. Studene u Pivi. U toj borbi je poginulo 15 četnika, dok su partizanske jedinice imale 3 mrtva i 6 ranjenih boraca.

⚔️ 12. 6. 1942. U s. Smriječnu (kod Šavnika), po odluci vrhovnog komandanta NOP i DV Jugoslavije Josipa Broza Tita, formirana 5. proleterska (crnogorska) NOU brigada, sastava: četiri bataljona od boraca iz Nikšićkog i Zetskog NOP odreda i delova jedinica s teritorije danilovgradskog i podgoričkog sreza.

⚔️ 18. 4. 1943. Vrhovni komandant NOV i POJ Josip Broz Tito naredio Štabu 3. udarne divizije NOVJ da, ofanzivno dejstvujući središnjim delom Crne Gore, izbije na prostoriju Šavnik-Boan i na oslobođenoj teritoriji vrši mobilizaciju i organizuje narodnu vlast.

⚔️ 18. 4. 1943. Partizani sreza šavničkog posle kraće borbe protiv četnika zauzeli Šavnik, Žabljak i Boan.

⚔️ 21. 4. 1943. U s. Bezujama i s. Bajovom Polju (kod Šavnika) delovi 3. udarne i 2. proleterske udarne divizije NOVJ odbili napad jednog bataljona italijanske divizije -Ferara- i četnika sa pravca Javorka i naneli im gubitke od 4 mrtva i 19 ranjenih.

⚔️ 23. 4. 1943. Mesni partizani, pomognuti stanovništvom, odbacili četnike ka Nikšiću i zauzeli s. Mokro, s. Kruševice i s. Miloševiče (kod Šavnika).

⚔️ 9. 5. 1943. Štab 3. udarne divizije NOVJ uputio 1. dalmatinsku udarnu brigadu (iz svoje rezerve) na položaje s. Dragovoljići - s. Oblatno - s. Zagrad radi zatvaranja pravaca Nikšić-Župa i Nikšić-Šavnik.

⚔️ 14. 5. 1943. GŠ NOV i PO za Crnu Goru i Boku izdao naredbu da se obrazuje Komanda durmitorskog područja (s komandama mesta u Žabljaku, Šavniku, s. Boanu, s. Njegovuđi, Pivskoj Župi i Pivskoj planini, kao i odsek za vojne vlasti pri GŠ NOV i PO za Crnu Goru i Boku.

⚔️ 19. 5. 1943. Iz Mojkovca 7. krajiška udarna brigada 2. proleterske udarne divizije NOVJ otpočela pokret preko Sinjajevine i Šavnika ka s. Ravnom da pojača odbranu grupe bataljona 10. hercegovačke brigade 3. udarne divizije NOVJ na pravcu Gatačko polje - Pivska župa i sprečava prodor nemačke 118. lovačke i 7. SS divizije -Princ Eugen-.

⚔️ 20. 5. 1943. VŠ NOV i POJ doneo odluku da se težište operacija iz doline r. Pive, Tare i Lima prenese na severozapad i da se 1. proleterska udarna divizija NOVJ prebaci prema Foči, na front Drinske operativne grupe; da 7. divizija NOVJ na levoj obali r. Čehotine onemogući prodor neprijatelja od s. Boljanića ka s. Gradcu; da 3. udarna divizija NOVJ zatvori pravce Gacko - Pivska župa i Nikšić-Šavnik; da 2. proleterska udarna divizija NOVJ brani srednji tok r. Tare i zatvori pravac Pljevlja - Lever-Tara. Ovim pregrupisavanjem snaga i orijentisanjem 5. udarne divizije NOVJ iz centralne Bosne ka Foči izražena je osnovna ideja VŠ o proboju u istočnu Bosnu.

⚔️ 22. 5. 1943. Na grebenu Žirovnice (kod Nikšića) 5. crnogorska udarna brigada 3. udarne divizije NOVJ razbila četničke snage. Neposredno potom 14. puk nemačke 7. SS divizije -Princ Eugen- i motorizovana pukovska grupa italijanske divizije -Ferara- otpočeli su jak napad pravcima Nikšić-Šavnik i Nikšić - Pivska župa. Brigada se pod borbom povukla na liiju Gradac - s. V. i M. Orah - s. Jasenovo Polje, gde je s 1. dalmatinskom udarnom brigadom iste divizije zadržala dalji prodor neprijatelja.

⚔️ 27. 5. 1943. Iz rejona Bukovik - s. Gvozd (kod Nikšića) Štab 3. udarne divizije NOVJ uputio 1. dalmatinsku NOU brigadu da posedne desnu obalu r. Komarnice, zatvori sve prelaze između s. Duži i Pivskog manastira i prihvati 5. crnogorsku NOU brigadu koja je zatvarala pravac Nikšić-Šavnik.

⚔️ 28. 5. 1943. Na Krnovskoj glavici, Ostrvici i Komanđirovom brdu (na pravcu Nikšić-Šavnik) 5. crnogorska udarna brigada 3. udarne divizije NOVJ vodila žestoke ođbrambene borbe protiv 14. puka nemačke 7. SS divizije -Princ Eugen- i delova italijanske divizije -Ferara-, a potom se, 30. maja, prebacila na desnu obalu r. Komarnice, gde se povezala sa 1. dalmatinskom udarnom brigadom i 3. proleterskom (sandžačkom) udarnom brigadom 1. proleterske udarne divizije NOVJ.

⚔️ 29. 5. 1943. Nemačka 7. SS divizija -Princ Eugen-, posle višednevnih teških borbi protiv 5. crnogorske udarne brigade 3. udarne divizije NOVJ, zauzela Šavnik.

⚔️ 29. 5. 1943. Na pravcu Šavnik-Žabljak italijanska avijacija u više navrata bombardovala i mitraljirala položaje jedinica 3. udarne divizije NOVJ.

⚔️ 31. 5. 1943. Na r. Komarnici (kod Šavnika) 5. crnogorska udarna brigada 3. udarne divizije NOVJ izvršila više uspešnih noćnih napada i nanela osetne gubitke 13. puku nemačke 7. SS divizije -Princ Eugen-.

⚔️ 1. 6. 1943. U rejonu s. Brljevo - Štirna - s. Budnja (Župa pivska) tri brigade 2. proleterske udarne i 3. udarne divizije NOVJ (4. proleterska, 7. krajiška i 10. hercegovačka NOU brigada) noćnim napadom razbile delove nemačke 7. SS divizije -Princ Eugen-, prešle r. Vrbnicu i izbile u s. Miloševiće (kod Šavnika). U borbi je poginuo borac bombaš Vojin Poleksić, narodni heroj.

⚔️ 2. 6. 1943. Otpočelo prebacivanje nemačke 118. lovačke divizije s donjeg toka r. Tare na r. Sutjesku i glavnine nemačke 7. SS divizije -Princ Eugen- (koju je na položaju Šavnik-s. Bare smenila italijanska divizija -Ferara-) preko Gacka u susret 118. lovačkoj diviziji, u cilju stezanja obruča i uništenja Glavne operativne grupe VŠ NOV i POJ.

⚔️ 23. 9. 1943. Posle kraće borbe protiv četnika Durmitorske brigade 1. bataljon Durmitorskog NOP odreda zauzeo Šavnik.

⚔️ 10. 10. 1943. U s. Virku (kod Žabljaka), u prisustvu oko 80 delegata seoskih NO odbora, održana sreska konferencija na kojoj je izabran Sreski narodnooslobodilački odbor za Šavnik (sa sedištem u Žabljaku).

⚔️ 20. 8. 1944. Na položajima Krstac - Kapetanovo jezero (blizu Šavnika) 3. bataljon 7. crnogorske udarne brigade 3. udarne divizije NOVJ vodio jaku borbu protiv nemačkih vojnika i četnika. Neprijatelj je imao oko 15 mrtvih, a bataljon - 1 mrtvog i 4 ranjena borca.

⚔️ 21. 8. 1944. Nadirući sa pravca Kolašina, jače nemačke snage zauzele Šavnik.

⚔️ 21. 8. 1944. Na Pivskoj planini 6. proleterska divizija NOVJ -Nikola Tesla- vodila uporne borbe protiv delova nemačke 7. SS divizije -Princ Eugen- koja je preko Pive nadirala ka Šavniku. Pošto je 22. avgusta sa improvizovanog aerodroma u s. Breznama, svoje ranjene i iznemogle borce, kao i borce 12. udarnog korpusa NOVJ evakuisala u bolnice NOVJ u Italiji, 6. divizija je nastavila pokret za Sandžak.

⚔️ 22. 8. 1944. VŠ NOV i POJ naredio Štabu 2. udarnog korpusa NOVJ da, u saglasnosti sa Štabom 12. udarnog korpusa NOVJ, organizuje odbranu aerodroma u s. Breznama (kod Šavnika), odakle će se u toku toga i sledećeg dana avionima evakuisati ranjenici u bolnice NOVJ u Italiji.

⚔️ 22. 8. 1944. Sa improvizovanog aerodroma u s. Breznama (kod Šavnika) 36 savezničkih transportnih aviona, uz zaštitu 50 lovaca, u nekoliko navrata evakuisali u bolnice NOVJ u Italiji 1059 ranjenika 2. i 12. udarnog korpusa i 6. proleterske divizije NOVJ -Nikola Tesla-, 16 savezničkih avijatičara i 3 člana engleske vojne misije.

⚔️ 31. 8. 1944. Jedinice 2. udarnog korpusa NOVJ oslobodile Šavnik, u kome se nalazila manja grupa četnika.

Dokumenti

📜 Pregled gubitaka pešadijske divizije „Kačatori dele Alpi 5. avgusta 1941. u akciji protiv crnogorskih ustanika u zoni Šavnika

📜 Pismo okružnog komiteta KPJ za Nikšić od 19. decembra 1941. rejonskom komitetu u Pivi i Mjesnom komitetu Šavnik o oživljavanju rada partijske organizacije na tom terenu

📜 Pismo Okružnog komiteta KPJ za Nikšić od 31. januara 1942. Mjesnom komitetu KPJ Šavnik o političkoj situaciji na terenu i upućivanju delegata na Ostrošku skupštinu

📜 Pismo Okružnog komiteta KPJ za Nikšić od 27. februara 1942. Mjesnom komitetu Šavnik o opasnosti od četničkog uticaja u Vasojevićima i drugim krajevima Crne Gore

📜 Izvještaj Mjesnog komiteta KPJ za Šavnik od 4. marta 1942. Okružnom komitetu za Nikšić o vojno-političkoj situaciji na području komiteta

📜 Pismo Okružnog komiteta KPJ za Nikšić od 12. marta 1942. Mjesnom komitetu Šavnik u vezi sa vojno-političkom situacijom na području okruga

📜 Naređenje Glavnog štaba NOP odreda za Crnu Goru i Boku od 6. aprila 1942. Štabu Nikšićkog NOP odreda da uputi jedan bataljon pravcem Krnovo - Šavnik da spriječe prodor Italijana i četnika

📜 Naređenje Glavnog štaba NOP i DO za Crnu Goru i Boku od 17 maja 1942 god. štabu Zetskog NOP i DO za zaustavljanje prodora Italijana i četnika prema Šavniku i Rovcima

📜 Izvještaj Glavnog štaba NOP i DO za Crnu Goru i Boku od 17 maja 1942 god. Moši Pijadu o cilju italijansko-četničkog nadiranja prema Barama Bojovića i Šavniku i rasporedu udarnog bataljona na tom sektoru

📜 Pismo Glavnog štaba NOP i DO za Crnu Goru n Boku od 17 maja 1942 god. Savi Kovačeviću o situaciji na sektoru Nikšnć - Šavnik

📜 Izvještaj Komande područja Durmitorskog NOP odreda od 17 maja 1942 god. Vrhovnom štabu NOP i DV Jugoslavije o ugrožavanju puta Šavnik - Nikšić i o situaciji oko Kolašina

📜 Naređenje Glavnog štaba NOP odreda za Crnu Goru i Boku od 17. maja 1942. Štabu 1. bataljona Nikšićkog NOP odreda da zadrži položaj Brezova glava i da zatvori pravac ka Šavniku

📜 Izvještaj Glavnog štaba NOP i DO za Crnu Goru i Boku od 19 maja 1942 god. Milovanu Đilasu o italijansko-četničkoj ofanzivi u pravcu Šavnika i Rovaca i preduzetim mjerama za odbranu

📜 Naređenje Glavnog štaba NOP i DO za Crnu Goru i Boku od 27 maja 1942 god. štabu Durmitorskog NOP i DO za izvršenje prepada na italijansko-četnički logor na Mokrom i rušenje puta koji vodi za Šavnik

📜 Izvještaj štaba Durmitorskog NOP i DO od 27 maja 1942 god. Glavnom štabu NOP i DO za Crnu Goru i Boku o borbama protiv Italijana i četnika na sektoru Šavnika

📜 Naređenje Glavnog štaba NOP i DO za Crnu Goru i Boku od 28 maja 1942 god. štabu Durmitorskog NOP i DO za odlučnu odbranu pravca Šavnik - Pivska Planina

📜 Izvještaj Štaba durmitorskih trupa od 28 maja 1942 god. Glavnom štabu NOP i DO za Crnu Goru i Boku o borbama protiv četnika i Italijana na sektoru Šavnik - Žabljak

📜 Izvještaj Štaba durmitorskih trupa od 28 maja 1942 god. Vrhovnom štabu NOP i DV Jugoslavije o borbama oko Žabljaka i Šavnika

📜 Naređenje Glavnog štaba NOP i DO za Crnu Goru i Boku od 29 maja 1942 god. štabu Nikšićkog NOP i DO za aktivno dejstvo na komunikaciju Nikšić - Šavnik i zatvaranje pravca Lipova Ravan - Javorak - Piva

📜 Izvještaj štaba Durmitorskog NOP i DO od 29 maja 1942 god. Glavnom štabu NOP i DO za Crnu Goru i Boku o stanju odreda i koncentraciji Italijana i četnika kod Šavnika

📜 Pismo kapetana Pavla Đurišića od 15. jula 1942. majoru Zahariju Ostojiću o situaciji u vezi Žabljaka i Šavnika i pripremama za napad na partizanske snage u rejonu Zelengore

📜 Izveštaj zamenika načelnika Vrhovnog štaba NOV i POJ od aprila 1943 Vrhovnom štabu o razbijanju četnika na prostoru Žabljak - Šavnik

📜 Izvještaj štaba Druge proleterske divizije od 21 aprila 1943 god. Vrhovnom štabu NOV i PO Jugoslavije o upućivanju Četvrte proleterske brigade prema Šavniku

📜 Depeša komandanta 2. proleterske divizije NOVJ od 24. aprila 1943. Vrhovnom štabu NOV i POJ o osloboćenju Šavnika, Žabljaka i Boana

📜 Izvještaj Štaba Pete crnogorske NOU brigade od maja 1943 god. zamjeniku načelnika Vrhovnog štaba NOV i PO Jugoslavije o borbama protiv neprijatelja oko Šavnika i rasporedu brigade

📜 Izveštaj pomoćnika delegata Štaba Draže Mihailovića za Crnu Goru od 2. maja 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika protiv jedinica NOVJ kod Šavnika, Javorja i Šahovića —

📜 Izvještaj Štaba Druge proleterske divizije od 7 maja 1943 god. Vrhovnom štabu NOV i PO Jugoslavije o situaciji na području Žabljaka i Šavnika

📜 Izvještaj narodnog heroja Save Kovačevića od 28 maja 1943 god. Vrhovnom štabu NOV Jugoslavije o boju na Krnovu i situaciji oko Šavnika

📜 Dnevni izvještaj Komande Šestog armijskog korpusa za 30 maj 1943 god. Komandi Druge armije o bojevima njemačkih i italijanskih jedinica na sektoru Pljevalja, Šavnika i Nikšića

📜 Dnevni izvještaj Komande Šestog armijskog korpusa za 31 maj 1943 god. Komandi Druge armije o rasporedu i bojevima njemačkih i italijanskih jedinica na sektoru Pljevalja, Šavnika, Nikšića i Kolašina

📜 Zapovest 1. brdske divizije od 31. maja 1943. potčinjenim jedinicama za proboj kroz planinu Sinjajevinu i stvaranje mostobrana kod Šavnika

📜 Zapovest Borbene grupe Ludviger od 1. juna 1943. potčinjenim jedinicama za sužavanje obruča u rejonu Bitine — Žabljak — Šavnik

📜 Izvještaj Treće udarne divizije od 2 juna 1943 god. Vrhovnom štabu NOV i PO Jugoslavije o napuštanju Šavnika i bojevima na Javorku

📜 Dnevni izvještaj Komande Šestog armijskog korpusa za 2 juni 1943 god. o bojevima protiv snaga NOVJ na sektoru Šavnika

📜 Dnevni izvještaj Komande Šestog armijskog korpusa za 4 juni 1943 god. Komandi Druge armije o pripremi protivnapada u pravcu Mratinja i premještanju Prve divizije u Šavnik

📜 Izvještaj Štaba italijanske brigade Aosta od 13 oktobra 1943 god. Štabu Treće udarne divizije NOV Jugoslavije o izvršenju zadataka na rušenju komunikacnje Nikšić - Šavnik

📜 Naređenje štaba Treće udarne divizije NOVJ od 24 oktobra 1943 god. potčinjenim jedinicama za posjedanje novih položaja u cilju sprečavanja neprijateljskog prodora prema Šavniku i Pljevljima

📜 Naređenje Štaba Primorske operativne grupe od 14 avgusta 1944 god. za nov raspored radi zatvaranja pravca Nikšić - Šavnik i Nikšić - Viluse - Grahovo - Trebinje

📜 Naređenje Štaba Pete crnogorske proleterske brigade od 18 avgusta 1944 god. za zatvaranje pravca od Lipova i Štitarice preko Sinjajevine u pravcu Šavnika

📜 Naređenje Štaba Sedme crnogorske NOU brigade od 20 avgusta 1944 god. za posijedanje položaja na sektoru Krnovo - Šavnik

Fotografije

Povezane odrednice

Zetski partizanski odred Borbe u Crnoj Gori 1942. Ustanak u Crnoj Gori 1941. Glavna operativna grupa NOVJ Durmitorska četnička brigada 6. italijanski armijski korpus 6. lička proleterska divizija NOVJ 1. proleterska udarna brigada Savezničko bombardovanje Vermahta u Jugoslaviji Foča Slobodne teritorije u oslobodilačkom ratu Diverzije u oslobodilačkom ratu 10. hercegovačka udarna brigada Ni zrno žita okupatoru! 12. vojvođanski korpus NOVJ Operacija Schwarz Bolnice u oslobodilačkom ratu Ranjenici u ratu Narodni neprijatelji u oslobodilačkom ratu Vilus Trebinje 1. dalmatinska proleterska udarna brigada Tenkovi u Jugoslaviji u drugom svetskom ratu Saradnja četnika sa okupatorom Sanitet u ratu Pljevaljska bitka 23. pešadijska divizija Ferrara Josip Broz Tito 7. SS divizija Prinz Eugen 22. pešadijska divizija Cacciatori delle Alpi 1. brdska divizija Vermahta Avijacija u oslobodilačkom ratu 7. crnogorska omladinska brigada Budo Tomović Zasede u oslobodilačkom ratu 3. proleterska (sandžačka) udarna brigada Borbe u Bosni i Hercegovini 1942. Nikšić Operacija Weiss 5. krajiška udarna divizija NOVJ Mojkovac 1. proleterska divizija NOVJ Četnici u drugom svetskom ratu Mobilizacija u oslobodilačkom ratu Bitka na Sutjesci Glavni štab Crne Gore Moša Pijade Podgorica 118. lovačka divizija Arso Jovanović 3. udarna divizija NOVJ Milovan Đilas Durmitorski partizanski odred Vrbnica Vrhovni štab NOVJ 2. udarni korpus NOVJ Dragoljub Draža Mihailović Operacija Foča Pljevlja Kolašin Borbe u Hercegovini 1943. Narodni heroji Jugoslavije Borbe u Crnoj Gori 1944. 7. krajiška udarna brigada 4. proleterska (crnogorska) udarna brigada 5. proterska (crnogorska) udarna brigada 7. banijska divizija NOVJ Narodno oslobodilački odbori Žabljak Borbe u Bosni i Hercegovini 1943. Nikšićki partizanski odred Gacko Sava Kovačević 2. proleterska divizija NOVJ Borbe u Crnoj Gori 1943. Italija u drugom svetskom ratu