Biblioteka Znaci

Dokumenti i knjige o drugom svetskom ratu na teritoriji Jugoslavije i povezanim zbivanjima
ustanak

Vladko Maček

Za ovaj pojam je pronađeno 20 hronoloških zapisa, 13 dokumenata i 1 fotografija.

Događaji

⚔️ 0. 1. 1941. Po odluci vlade Kraljevine Jugoslavije (Cvetković-Maček), pod maskom -poziva na vežbu-, odvedeno u vojne koncentracione logore oko 2000 komunista. Pored ovih, odvedeni su i mnogi simpatizeri KPJ.

⚔️ 0. 1. 1941. CK KPJ objavio kominike br. 5 u kome ističe: narodima Jugoslavije preti opasnost od imperijalističkih osvajača a vlada Cvetković-Maček vodi politiku koja ugrožava nezavisnost Jugoslavije; zadnji je čas da se ujedine sve narodne snage u borbi za pakt o uzajamnoj pomoći sa SSSR-om, za nezavisnost Jugoslavije, demokratizaciju zemlje, za ravnopravnost nacionalno ugnjetenih naroda, za stvaranje prave narodne vlade; komunisti treba da budu inicijatori i organizatori u borbi za jedinstvo masa odozdo i za ostvarenje postavljenih zahteva.

⚔️ 24. 1. 1941. U Beogradu vođeni dvodnevni razgovori između ličnog izaslanika predsednika SAD, pukovnika Vilijema Donovana i Artura Blis-Lejna, poslanika SAD, s jedne strane, i predstavnika Krunskog saveta i vlade Kraljevine Jugoslavije: kneza-namesnika Pavla Karađorđevića, Dragiše Cvetkovića i Vladimira Mačeka, s druge strane. Predstavnici SAD tražili da vlada Kraljevine Jugoslavije ne pristupi Trojnom paktu.

⚔️ 0. 2. 1941. CK KPJ izdao proglas povodom sprovođenja odluke vlade Kraljevine Jugoslavije (vlada Cvetković-Maček) o odvođenju u koncentracione logore oko 2000 komunista pod maskom vojne mobilizacije. U proglasu se ističe: vlada Cvetković-Maček ovom i drugim merama potkopava nezavisnost zemlje; narod i vojska se pozivaju da ujedine sve snage u borbi za pakt o uzajamnoj pomoći sa SSSR-om, protiv rata i pete kolone; protiv skupoće, terora i progona radničke klase i koncentracionih logora; za jedinstvo svih miroljubivih i naprednih snaga u borbi za mir, slobodu, demokratska prava i nacionalnu ravnopravnost.

⚔️ 0. 3. 1941. U Zagrebu poslanik V. Britanije Ronald Kembel vodio razgovore sa Vladimirom Mačekom, Augustom Košutićem i Jurjom Krnjevićem, pokušavajući da ih, kao članove vlade i rukovodioce HSS, nagovori da vlada Kraljevine Jugoslavije ne pristupi Trojnom paktu.

⚔️ 20. 3. 1941. U Beogradu održana sednica Krunskog saveta (knez-namesnik Pavle Karađorđević, dr Radenko Stanković, dr Ivan Perovič, dr Vladimir Maček, dr Aleksandar Cincar-Marković, dr Fran Kulović, ministar vojske general Petar Pešić i ministar dvora Milan Antić), na kojoj je jednoglasno odlučeno da Kraljevina Jugoslavija pristupi Trojnom paktu.

⚔️ 25. 3. 1941. CK KPJ objavio proglas u kome je akt vlade Kraljevine Jugoslavije (Cvetković-Maček) o pristupanju Trojnom paktu osuđen i odbačen kao akt nacionalne izdaje.

⚔️ 27. 3. 1941. Pod uticajem raspoloženja narodnih masa Jugoslavije, grupa oficira, sa generalom Dušanom Simovićem na čelu, izvela prevrat (zbacivši dotadašnju vladu Cvetković-Maček) i obrazovala novu vladu Kraljevine Jugoslavije, pod predsedništvom generala Simovića.

⚔️ 28. 3. 1941. Potpredsednik vlade Kraljevine Jugoslavije Vladimir Maček vodio tajne razgovore sa tajnim Hitlerovim emisarom nudeći svoje usluge na liniji razbijanja Jugoslavije.

⚔️ 7. 4. 1941. U s. Sevojnu (kod Titovog Užica) održana sednica vlade Kraljevine Jugoslavije, na kojoj je, pored ostalog, njen potpredsednik Vladimir Maček nagovestio mogućnost da napusti vladu.

⚔️ 10. 4. 1941. U Zagrebu, posle ulaska nemačkih jedinica, objavljeno stvaranje kvislinške Nezavisne Države Hrvatske (NDH). Vođa HSS Vladimir Maček pozvao narod da se novoj vlasti pokori, a članove stranke savetovao da iskreno sarađuju sa novom vlašću.

⚔️ 0. 1. 1942. VŠ NOP odreda Jugoslavije i CK KPJ uputili CK KPH i GŠ NOP odreda za Hrvatsku direktivu: od sitnijih akcija preći na koordinirane akcije nekoliko partizanskih jedinica radi osvajanja oružja i municije, u koju svrhu iskoristiti i nezadovoljstvo u jedinicama NDH; proširiti slobodnu teritoriju u Lici i Kordunu; narodu objašnjavati izdajničku ulogu Vladimira Mačeka i Ante Pavelića NO; odbore ne opterećivati vojnim zadacima; čuvati kadrove; prikupiti oko 300 najboljih boraca iz Hrvatske koji bi u datom momentu ušli u sastav 1. proleterske NOU brigade.

⚔️ 30. 12. 1942. GŠ NOV i PO za Hrvatsku izdao Štabu 2. operativne zone NOV i PO Hrvatske uputstvo o borbi protiv Mačekove politike čekanja i njegove politike pasiviziranja naroda: naglašava se da treba raskrinkavati rukovodioce HSS koji ne sarađuju sa NOP-om, kako bi se celokupno stanovništvo uključilo u NOP.

⚔️ 25. 6. 1943. Predstavnici HSS u inostranstvu Krnjević i Šutej izjavili u Londonu da će sarađivati u svakoj novoj izbegličkoj vladi koja bude priznala sporazum Cvetković-Maček i koja odobri budžet Banovine Hrvatske.

⚔️ 8. 8. 1943. U Otočcu održana konferencija pristalica i funkcionera HSS iz Like. Konferencija je proglasom pozvala Hrvate Like da stupaju u NOVJ i osudila Mačekovu politiku -čekanja- i zločine ustaša.

⚔️ 14. 8. 1943. Generalni sekretar KPJ Josip Broz Tito uputio CK KPH i GŠ NOV i PO za Hrvatsku direktivu u kojoj ističe da je pogrešno pomagati stvaranje neke nove HSS kao osnove saradnje u NOB-u i da jo to čisto interna stvar onih koji to žele; sporazume treba stvarati u okviru ZAVNOH-a, a stvaranje opozicije Vladimiru Mačeku treba da ide po liniji borbe protiv Mačeka.

⚔️ 25. 1. 1944. U selu Ba (kod Valjeva) otpočeo četverodnevni četnički kongres, uz prisustvo 274 delegata, među kojima su bili i predstavnici bivših političkih partija: Živko Topalović, predsednik Socijalističke stranke (SS), Anton Krejči, predstavnik jugoslovenske nacionalne stranke (JNS), inž. Vladimir Predavec, predstavnik HSS i lični izaslanik Vladimira Mačeka, Velimir Jojić, predstavnik Demokratske stranke (DS). Prisustvovao je i kapetan Mensfild, član vojne misije SAD kod četničke Vrhovne komande. Sve organizacije i stranke koje su podržavale četnički pokret ujedinile su se pod nazivom Jugoslovenska narodna demokratska zajednica; obrazovan je Centralni nacionalni komitet Kraljevine Jugoslavije; donet je Opšti narodni program; sastavljena je je rezolucija o zadacima u daljoj borbi protiv NOP-a. Ovaj kongres je bio još jedan pokušaj da se ospori zakonitost AVNOJ-a i da se svetska reakcija mobilise u odbrani četnika Draže Mihailovića.

⚔️ 0. 2. 1944. Mačekova rukovodeća grupa HSS zaključila sporazum sa vladom NDH: da ustaše i domobrani, u času kapitulacije Nemačke, pomognu Mačeku u preuzimanju vlasti, a da rukovodstvo HSS uzme ustaške zločince pod svoju zaštitu.

⚔️ 4. 2. 1944. VŠ NOV i POJ uputio depešu GŠ NOV i PO za Hrvatsku: obaveštava da je predstavnik rukovodstva HSS Tomo Jančiković, po direktivi predsednika HSS Vladimira Mačeka, stigao u Kairo i preko izbegličke vlade Kraljevine Jugoslavije tražio da ide u London i da se poveže s Jurjem Krnjevićem i drugim rukovodiocima HSS, inače članovima izbegličke vlade Kraljevine Jugoslavije, radi pojačane borbe protiv NOP-a.

⚔️ 0. 5. 1944. Održan prvi sastanak između predstavnika NDH Mladena Lorkovića i Davida Sinčića i rukovodilaca HSS Augusta Košutića i Ivana Farolfija. Na njemu je zaključeno: izvesti državni udar, raspustiti ustaške vojne formacije i stranačke organizacije i objedinjenim snagama domobrana i narodne zaštite preuzeti građansku i vojnu vlast u NDH; u zajednici sa četnicima popa Đujića organizovati odbranu na liniji r. Neretva - pl. Bjelašnica - r. Bosna - Vinkovci i pozvati zapadne saveznike da zaposednu dalmatinsku obalu; Anti Paveliću dozvoliti dobrovoljni odlazak u emigraciju, a dužnost predsednika Hrvatske Republike poveriti Vladimiru Mačeku. S planom puča je upoznat i Pavelić, koji se složio sa svim njegovim pojedinostima, ali je o svemu tome nesmotreno obavestio nemačkog poslanika u Zagrebu Zigfrida Kašea. Informisan o pripremama prevrata u Hrvatskoj, Hitler je odmah zatražio od Pavelića da uhapsi i internira vođe puča.

Dokumenti

📜 Proglas dra Vlatka Mačeka povodom proglašenja Nezavisne države Hrvatske

📜 Proglasi Kvaternika i Mačeka povodom proglašenja NDH 10 travnja 1941 godine

📜 Proglasi Kvaternika i Mačeka povodom proglašenja Nezavisne Države Hrvatske 10. aprila 1941. godine

📜 Telegram maršala Slavka Kvaternika od 10. aprila 1941. Adolfu Hitleru da je preuzeo vlast od dr Vlatka Mačeka i proklamovao Nezavisnu Državu Hrvatsku, zahvaljuje fireru na pomoći i moli da Nemački Rajh prizna NDH

📜 Uputstvo Štaba Prvog kordunaškog NOP odreda od 11 veljače 1942 god. političkim komesarima bataljona za raskrinkavanje izbjegličke vlade, četnika, Mačeka i sličnih neprijatelja NOB

📜 Zajednički proglas Centralnog komiteta KPJ i Vrhovnog štaba NOP i DV Jugoslavije upućen narodima Jugoslavije u povodu prve godišnjice zbacivanja izdajničke vlade Cvetković-Maček i oslobodilačke borbe jugoslavenskih naroda i narodnosti

📜 Uputstvo Glavnog štaba NOV i PO Hrvatske od 30 prosinca 1942 god. Štabu Druge operativne zone o borbi protiv Mačekove politike čekanja

📜 Uputstvo Glavnoga štaba NOV i PO Hrvatske Štabu Druge operativne zone NOV i PO Hrvatske o borbi protiv Mačekove politike čekanja

📜 Pismo političkog komesara VI korpusa NOV i POJ komesaru XII divizije NOV Hrvatske u kome se analizira vojnopolitičko stanje u vezi sa svjetskim događajima i upozorava na pojavu izvjesne besperspektivnosti kod boraca zbog porasta okupatorskih snaga u našoj zemlji. Da bi se takvo štetno mišljenje što prije otklonilo, treba pojačati politički rad u jedinicama NOV i među narodom, objašnjavati odluke II zasjedanja AVNOJ-a, razobličavati politiku čekanja dr V. Mačeka i mobilizirati u NOB preostali dio hrvatskog naroda

📜 Pismo Filipa Lakuša, člana Izvršnoga odbora ZAVNOH-a Andriji Heb rangu, sekretaru CK KPH o radu u Posavini Moslavini, Podravini i Požeškoj kotlini, te o svojim razmišljanjima u vezi s pomirljivim stavom Božidara Magovca prema Mačeku.

📜 Pismo Centralnoga komiteta KP Hrvatske Povjerenstvu CK KPH za sjevernu Hrvatsku o stavu Izvršnog odbora HSS prema Mačeku i njegovim agentima, o učvršćenju NOF i osnivanju njenih rukovodećih organa te o potrebi popularizacije ZAVNOH-a

📜 Upozorenje vrhovnog komandanta NOV i POJ maršala Jugoslavije Josipa Broza Tita od 22. maja 1944. rukovodstvu vojne misije NOVJ u SSSR-u u vezi s predstojećim formiranjem vlade dr Ivana Subašića, predviđenim govorom preko Radio-Moskve o dr Vladimiru Mačeku i obaveštenje o izmenama unetim u prvobitni nacrt državnog grba nove Jugoslavije

📜 Memorandum delegacije četničkog Nacionalnog komiteta od ;27. aprila 1945. Vladku Mačeku, predsedniku Hrvatske-:seljačke stranke p potrebi ujedinjavanja svih snaga radi borbe protiv narodnooslobodilačkog pokreta

Fotografije

Povezane odrednice

Bitka na Zelengori Otočac SAD i Jugoslavija Komunistička partija Hrvatske Politički komesari u NOR-u Borbe u Lici 1942. Momčilo Đujić David Sinčić Borbe u Hrvatskoj 1942. SSSR i Jugoslavija ZAVNOH Centralni nacionalni komitet Adolf Hitler Borbe u Hrvatskoj 1943. Živko Topalović Pavle Karađorđević Genocid u NDH Saradnja četnika sa okupatorom Glavni štab Hrvatske Borbe u Srbiji 1944. Zločini u Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu Vojni puč 27. marta Borbe u Slavoniji 1944. Ante Pavelić Aleksandar Cincar-Marković AVNOJ Centralni komitet KPJ Dragoljub Jovanović 1. kordunaški partizanski odred Hrvatska seljačka stranka Valjevo Vrhovni štab NOVJ Josip Broz Tito Užice Vermaht u Jugoslaviji Vinkovci Britanija i Jugoslavija Borbe u Hrvatskoj 1944. 1. proleterska udarna brigada Hrvatsko domobranstvo Ustaški zločini 1941. Beograd Završne operacije u Jugoslaviji Dinarska četnička divizija Izbeglička vlada Kraljevine Jugoslavije Mladen Lorković Borbe u Hrvatskoj 1945. Slobodne teritorije u oslobodilačkom ratu Dušan Simović Zagreb Slavko Kvaternik Walter Mansfield Ustanak u Hrvatskoj 1941. Aprilski rat Jedinstveni narodnooslobodilački front (JNOF) Siegfried Kasche Četnici u drugom svetskom ratu Borbe u Lici 1943. Mobilizacija u oslobodilačkom ratu Dragoljub Draža Mihailović